Thám hoa Đặng Ma La và những dấu ấn lịch sử

Giới thiệu về Đặng Ma La

Đặng Ma La, người được biết đến là Thám hoa thứ hai trong lịch sử khoa bảng Việt Nam, đã ghi dấu ấn sâu sắc trong lòng người dân Việt Nam với thành tích học tập và cuộc đời đầy huyền thoại. Ông sinh ra tại xã Tụy Động (Tốt Động), huyện Mỹ Lương, nay thuộc xóm Phúc Hòa, xã Tốt Động, huyện Chương Mỹ, Hà Nội. Đặng Ma La không chỉ nổi bật vì tài năng mà còn vì ông là Thám hoa trẻ tuổi nhất, đỗ đạt lúc mới 14 tuổi, cùng năm với Trạng nguyên Nguyễn Hiền và Bảng nhãn Lê Văn Hưu.

Huyền tích ma gò La

Giai thoại về xuất thân

Theo cuốn “Đặng tộc đại tông phả” được viết bởi Đặng Tiến Thự vào năm 1683, Đặng Ma La sinh năm Giáp Ngọ (1234). Gia đình ông có một bối cảnh đặc biệt: cha ông là Đặng Nghiêm, một quan lại triều Lý, còn mẹ ông là Lý Thị Tiêu, một thành viên trong hoàng thất nhà Lý. Khi nhà Trần lên nắm quyền, nhiều tôn thất nhà Lý bị ép phải đổi họ, dẫn đến việc hai mẹ con Đặng Ma La phải lánh nạn tại làng Khúc Thủy. Tuy nhiên, giai thoại về xuất thân của Đặng Ma La còn thú vị hơn. Có một câu chuyện kể rằng, do gia đình nghèo khó, họ kiếm sống bằng nghề mò cua bắt ốc. Một cô gái trong làng cứ mỗi lần thò tay vào hang bắt cua lại cười nói rằng: “Vương là vua, thò tay vào hang bắt cua, rút ra chữ đắc là được”. Điều này cho thấy ngay từ nhỏ, cô đã có niềm tin vào việc học và sự thành công.

Ánh sáng từ gò La

Tại cánh đồng làng, có một gò đất mang tên gò La, nơi người dân đồn đại rằng có ma. Nhiều người đã thấy ánh sáng phát ra từ gò này cùng với âm thanh của người đọc sách, bình thơ. Dù sợ hãi, cô gái vẫn thường xuyên đến đây để kiếm ăn. Một buổi sáng, khi gánh nước tại giếng làng, cô thấy một phiến đá trắng in dấu chân người. Thử ướm chân mình vào, cô cảm nhận được luồng hơi ấm từ bàn chân truyền lên bụng. Kể từ đó, sự thay đổi kỳ lạ xảy ra và cô đã mang thai. Chín tháng sau, cô hạ sinh một cậu bé tuấn tú, được đặt tên là Đặng Ma La, với ý nghĩa rằng ma gò La đã đầu thai vào dòng họ Đặng.

Cuộc đời và sự nghiệp của Đặng Ma La

Tài năng xuất chúng từ nhỏ

Từ khi còn nhỏ, Đặng Ma La đã bộc lộ trí thông minh và khả năng tiếp thu nhanh. Ông bắt đầu đi học từ năm 6 tuổi và nhanh chóng vượt qua kỳ thi hương, thi hội. Niên hiệu Thiên Ứng Chính Bình thứ 16, năm 1247, ông tham gia khoa thi Đinh Mùi, trở thành Thám hoa lúc chỉ mới 14 tuổi. Đặc biệt, ông đỗ cùng khoa với Nguyễn Hiền và Lê Văn Hưu, và cả ba đã trở thành những nhân vật nổi bật trong lịch sử khoa bảng Việt Nam.

Đỗ đạt và được vinh danh

Theo ghi chép trong “Đại Việt sử ký toàn thư”, năm 1247, Đặng Ma La đã đỗ Thám hoa lang, một trong ba vị trí cao nhất trong kỳ thi. Điều này đã khiến cho vua Trần Thái Tông phải triệu tập ba vị Tam khôi vào triều. Khi thấy hai vị Thám hoa trẻ tuổi trong bộ quần áo rộng thùng thình, nhà vua đã đặt câu hỏi về bí quyết thành công của họ. Nguyễn Hiền đã trả lời bằng câu nói nổi tiếng, nhưng Đặng Ma La lại khiêm tốn cho biết rằng thành công của mình là nhờ vào sự truyền dạy của thầy.

Con đường quan lộ

Sau kỳ thi, Đặng Ma La được bổ nhiệm làm quan tại Thẩm hình viện. Với tài năng và phẩm cách nổi bật, ông nhanh chóng được thăng tiến trong triều đình. Ông đã tham gia nhiều chiến dịch quân sự quan trọng, đặc biệt là trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông xâm lược lần thứ nhất vào năm 1258 và lần thứ hai vào năm 1285. Trong thời gian này, ông đã có những đóng góp quan trọng cho việc tổ chức quân đội và chiến lược chống giặc. Năm Nhâm Thân (1272), Đặng Ma La được giao nhiệm vụ trấn giữ tỉnh Đông, luyện quân chuẩn bị cho cuộc chiến chống Nguyên Mông. Tuy nhiên, ông đã mất vào năm 1285, ngay khi cuộc xâm lược thứ hai diễn ra, để lại một di sản văn hóa và lịch sử vô cùng lớn lao.

Con cháu oanh liệt

Gia đình và dòng tộc

Theo tài liệu “Đặng tộc đại tông phả”, Đặng Ma La là em của hai đại khoa Đặng Tảo Sinh và Đặng Diễn. Đặng Tảo Sinh từng đỗ Thái học sinh và từng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình. Còn Đặng Diễn, người nổi tiếng với tài năng học vấn, cũng đã từng tham gia khoa thi Thái học sinh đầu tiên dưới triều Trần Thái Tông và đạt thành tích cao.

Đặng Hữu Điểm - người kế thừa vĩ đại

Con trai của Đặng Ma La, Đặng Hữu Điểm, cũng là một nhân vật nổi bật trong lịch sử. Ông đã được cử đi sứ sang nhà Nguyên với nhiệm vụ thăm dò tình hình quân đội và chính sách của kẻ thù. Trong thời gian ở lại, Đặng Hữu Điểm đã đóng góp nhiều ý kiến quan trọng cho đất nước trong việc chuẩn bị chống giặc.

Đặng Nhữ Lâm và những đóng góp

Đặng Nhữ Lâm, cháu đích tôn của Đặng Ma La, đã từng làm quan trải qua bốn triều vua và có nhiều đóng góp trong việc duy trì an ninh quốc gia. Ông đã từng đi sứ nhà Nguyên và sau khi trở về, đã truyền lại nhiều kiến thức quý báu cho các thế hệ sau.

Kết luận

Đặng Ma La không chỉ là một nhân vật lịch sử vĩ đại trong nền giáo dục và văn hóa Việt Nam, mà còn là biểu tượng của trí tuệ và tài năng trẻ tuổi. Cuộc đời và sự nghiệp của ông đã mở ra nhiều huyền thoại và giai thoại, tạo cảm hứng cho nhiều thế hệ học sinh, thầy cô. Dòng họ Đặng, với những thành tựu nổi bật trong lịch sử, đã chứng tỏ rằng tài năng và trí tuệ có thể vượt qua mọi rào cản, để lại dấu ấn trường tồn trong lòng người dân Việt Nam. Đặng Ma La xứng đáng được ghi nhớ và tôn vinh không chỉ vì thành tích cá nhân mà còn vì những đóng góp to lớn cho đất nước trong thời kỳ lịch sử khó khăn. Hơn thế nữa, ông là minh chứng sống cho việc học tập và nỗ lực không ngừng nghỉ, một bài học quý giá cho tất cả chúng ta trong cuộc sống hiện đại.